مصطفى محقق داماد
39
مباحثى از اصول فقه ( فارسى )
مرحوم شيخ انصارى قدس سره اشاره مىكند كه استخراج اين نتيجه از آيه مذكور مبتنى بر مقدماتى است كه جز با قوهء قدسيّه اجتهاد امكانپذير نيست ، زيرا همانطور كه ملاحظه مىشود در نص آيه ابدا اين معنى به نظر نمىرسد و اما آن مقدمات اينست : آنچه كه آيه فوق مىرساند اين است كه خداوند امر حرج و دشوارى را از شما نخواسته است ؛ اينجا بايد فقيه حساب كند كه در اين مورد امر حرجى كه خداوند از عهده مكلّف برداشته است چيست ؟ احتمالات مختلفى مطرح مىگردد : اصل نماز ؟ ؛ اصل وضو ؟ ؛ اصل مسح ؟ ؛ مسح پا ؟ . . . ولى با كمى دقّت روشن مىگردد كه هيچكدام اينها حرجى نيست تا خداوند صرفنظر نموده باشد ، اينجا نتيجه مىگيريم كه آنچه حرج است « مسح على البشرة » است . يعنى مسح بر پوست پا ، و چون اين عمل دو جزء دارد يكى اصل مسح و ديگرى اينكه مسح بر پوست پا انجام شود ، صرفا آنچه كه حرج و دشوار است قسمت دوم عمل مىباشد نه تمامى آن ، لذا خداوند اين وظيفه را صرفنظر نموده و بجاى آن مسح بر روى پارچه را پذيرفته است . شيخ در اينجا مىگويد : « ملاحظه كنيد كه چگونه امام انتظار دارد كه استنتاج اين مسئله پرپيچوخم را افراد خود انجام دهند . » و نتيجه اينكه اگر اين نوع برداشت ممنوع بود ، امام عليه السّلام يارانش را وادار به آن نمىساخت . « 1 » 2 ) مىدانيم كه شيعه در ترتيب وضو با اهل سنت در بعضى جهات اختلاف ديرينه دارد كه منتهى به روزهاى آغازين و زمان ائمّه
--> ( 1 ) فرائد الاصول شيخ انصارى قدس سره مبحث حجيّت ظواهر كتاب .